Spłoszony koń - epizod z bitwy (1941)

Prezentowana praca ukazuje spłoszonego konia w galopie – ruchu asymetrycznym i pełnym ekspresji, co artysta podkreślił poprzez dynamiczne ujęcie kończyn zwierzęcia, częściowo zanikających w pyle wzniesionym mocnymi uderzeniami kopyt o podłoże i zlewających się ze swobodnie malowanym tłem. Kasztanowe umaszczenie konia silnie kontrastuje z chłodnymi tonami śnieżnego pejzażu, a jego naprężona sylwetka i szeroko otwarte oczy wyraźnie oddają potężny strach. W tle widoczni są dwaj żołnierze piechoty uzbrojeni w karabiny, co wskazuje na możliwy powód paniki zwierzęcia, które – po stracie jeźdźca – rzuciło się do ucieczki z pola bitwy. Zimowa sceneria, umundurowanie piechurów oraz obecność olchowego lasu mogą być odczytywane jako odniesienie do bitwy o Olszynkę Grochowską – najkrwawszego starcia powstania listopadowego, które zilustrował ojciec malarza, Wojciech Kossak, w swoim słynnym obrazie przedstawiającym żołnierzy 4. Pułku Piechoty Liniowej w szyku bojowym. Obrazy wychodzące z pracowni Kossaków, nawiązujące do tego motywu, stanowiły autorskie odniesienia do wspomnianego wielkoformatowego dzieła.