Świt (1906)

Kompozycja, znana głównie pod dwoma tytułami: "Świt" oraz "Wiosna", pełniła funkcję zastępczą wobec oryginalnego "Patrolu Kozaków", czyli pierwotnej nazwy pierwszego namalowanego przez Stanisława Masłowskiego dzieła, której używania władza carska oficjalnie zakazała po jego prezentacji na wystawie w 1907 roku w prywatnym Salonie Kulikowskiego na Krakowskim Przedmieściu. Temat obrazu, będący politycznym manifestem i świadectwem patriotyzmu artysty, przyniósł mu sławę oraz zlecenia na wykonanie kolejnych wersji kompozycji. Każda z nich, choć różniła się szczegółami, prezentowała główny trzon opowieści - konny patrol kozaków w służbie carskiej eskortujący dwóch aresztowanych.

Niepokojąca atmosfera ukazanej w ciemnych barwach, realistycznej sceny na pierwszym planie kontrastuje z tłem przedstawiającym Aleje Jerozolimskie wczesnym wiosennym rankiem. Brutalna rzeczywistość została tutaj zestawiona z beztroską dnia codziennego budzącej się do życia Warszawy - wypogadzającym się po burzy niebem, kwitnącymi kwiatami oraz urokliwie przedstawionym posłańcem z bukietem.