50. Aukcja Dzieł Sztuki (16 XII 2025)

Oferowany obraz pt. "Modlitwa" - motyw kilkukrotnie powtarzany przez artystę - stanowi kwintesencję ludowej twórczości Wincentego Wodzinowskiego. Przypuszcza się, że przedstawia modlitwę młodej panienki o dobrego męża. Scena została osadzona we wnętrzu kościoła, o czym świadczą: monumentalny otwór okienny umieszczony w środkowej części kompozycji, fragment okazałego żyrandola oraz malowana monochromatycznie, znaczących rozmiarów figura sakralna przedstawiająca Madonnę z Dzieciątkiem. Rzeźba ta stanowiła część wyposażenia pracowni Wincentego Wodzinowskiego. Widoczna jest np. na archiwalnym zdjęciu wykonanym w 1935 roku.

Umieszczona na pierwszym planie młoda kobieta w stroju krakowskim ze złożonymi modlitewnie dłońmi, wpatruje się w figurę na znak głębokiego zanurzenia w składanych na ręce Maryi prośbach. Wnioskuje się, że ukazana przez Wincentego Wodzinowskiego dziewczyna to jedna z córek artysty, które - jak wiadomo - pozowały artyście do obrazów. Malarz często wplatał w swoje kompozycje postacie bliskie oraz samego siebie, nadając scenom dodatkowy wymiar intymności i autentyczności. Tuż za wspomnianą modlącą się kobietą klęczy bowiem dojrzały mężczyzna o rysach twarzy samego malarza.

* Przedstawiona na obrazie rzeźba Madonny z Dzieciątkiem stanowiła swego czasu element wyposażenia pracowni Wincentego Wodzinowskiego, co pokazuje zdjęcie archiwalne [źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe]

Prezentowany obraz przedstawia wizerunek młodej kobiety o upiętych blond włosach, z grzywką, ubraną w błękitną bluzkę ze stójką i bufiastymi rękawami. Malarsko ujęta twarz jest oddana precyzyjnie, natomiast strój modelki oraz zielone, walorowane tło zaznaczone zostało szkicowo, szybkimi pociągnięciami pędzla.
Fizjonomia kobiety wskazuje, że dzieło stanowi portret żony artysty - Marii Malczewskiej de domo Gralewskiej, której wizerunki przewijały się w twórczości Jacka Malczewskiego. Maria ujęta została w pełnym poetyki zamyśleniu, ze wzrokiem wybiegającym poza ramy obrazu.

Oferowany na aukcji rysunek przedstawia postać Wincentego Kota (1395-1448), arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa Polski i Litwy, regenta Królestwa Polskiego (1444-1447). Duchowny ujęty został frontalnie, całopostaciowo, w stroju pontyfikalnym i w geście błogosławieństwa, po prawej stronie rysunku znalazły się jednak dodatkowe studia rysów twarzy arcybiskupa, ukazanej w trzech czwartych, z obu stron, co świadczy analizie fizjonomicznej, którą przeprowadzał tutaj artysta. Wyczuwalna posągowość przedstawienia pozwala mniemać, że Jan Matejko podczas pracy nad rysunkiem mógł opierać się o niezidentyfikowane obecnie historyczne źródło ikonograficzne. Na rynku sztuki znany jest inny rysunek Jana Matejki przedstawiający analogicznie ujętą postać arcybiskupa, umieszczoną jednak w neogotyckiej rozbudowanej strukturze architektonicznej, zdobionej licznymi iglicami i pinaklami. Po obu stronach postać prymasa flankują trzymacze heraldyczne z herbem Doliwa. Widniejący na przytoczonym rysunku opis "na żółtym wosku" sugeruje związek z pieczęcią, jednak reprodukowana w literaturze pieczęć Wincentego Kota prezentuje układ zdecydowanie uproszczony (arcybiskup w półpostaci z herbem Doliwa; por. S. Hain, "Wincenty Kot. Prymas Polski (1436-1448)", Poznań 1948.). W tym kontekście proponowane dzieło "Wincenty Kot" traktować należy raczej jako rysunkową notatkę mistrza, którą być może planował w przyszłości wykorzystać.

Co ciekawe, rysunek opatrzony jest własnoręcznym, ale skróconym opisem, pozwalającym na identyfikację postaci. Niespotykane jest dodatkowe potwierdzenie autentyczności dołączone do rysunku na odwrocie oprawy, podpisane przez Józefa Unierzyskiego - artystę malarza, ucznia Jana Matejki i ostatecznie jego zięcia (męża córki mistrza - Heleny Matejko).

Prezentowany obraz ukazuje górskie pasmo oglądane znad brzegu rzeki w pogodny, zimowy dzień. Na pierwszym planie widoczna jest roślinność pozbawiona śnieżnej pokrywy – smukłe sosny i niskie krzewy przebijające się spod bieli. Filipkiewicz z niezwykłą biegłością operuje światłem: zacieniony pierwszy plan stanowi wyrazisty kontrast dla rozświetlonego słońcem dalszego pejzażu. Kompozycja roślinna tworzy naturalną ramę, prowadząc wzrok ku rozległemu, wieloplanowemu widokowi z meandrującą rzeką i majaczącymi w oddali tatrzańskimi szczytami. Charakterystyczna dla artysty wrażliwość kolorystyczna przejawia się w subtelnym zestawieniu chłodnych tonów śniegu i nieba z ciepłymi akcentami roślinności.

Prezentowany obraz "Z dworskiego życia – przedstawienie kawalera" stanowi znakomity przykład twórczości Władysława Bakałowicza. Całą kompozycję artysta osadził w bogato wyposażonym wnętrzu pałacowym z XVII stulecia. Na pierwszym planie rozgrywa się scena towarzyska — spotkanie trzech młodych dam z kandydatem do ręki jednej z nich. Kobiety zajmują miejsca przy kwadratowym stole nakrytym ciężkim obrusem, na którym ustawiono koszyk z przyborami do haftu. Ich gesty i postawy zdradzają emocje związane z chwilą — najstarsza dama, siedząc, z gracją wita przybyłych, podczas gdy młodsze wstają od stołu, by wykonać uprzejme dygnięcie.
Dynamicznej scenie wokół stołu autor przeciwstawił ulokowane po prawej stronie postacie dwóch stojących mężczyzn, spośród których jeden kłania się przed kobietami, drugi, z otwartym gestem dłoni, przedstawia damom towarzyszącego mu kawalera.
W nawiązaniu do XVII-wiecznego malarstwa holenderskiego, Władysław Bakałowicz z niezwykłą precyzją oddał każdy detal ubioru postaci: od miękkości aksamitu, przez połysk jedwabiu, aż po delikatność koronkowych kołnierzyków. Nie pominął również elementów wystroju wnętrza, w którym można dopatrzeć się m.in. dwóch bogato dekorowanych portali wejściowych oraz kominka na którym ustawiono okrągły zegar oraz dwa duże, połyskujące fajansowe wazony z Delft.

W tym kontekście należy wspomnieć również o swoistym cyklu malarskim, w którym Jerzy Nowosielski przedstawiał fasady cerkwi prawosławnych, obrazując je w charakterystyczny sposób: w indywidualnym stylu, z wykorzystaniem geometryzacji formy. Znakomity przykład dzieła w tym typie stanowi oferowana na aukcji "Cerkiew" z 1989 roku.
Wspomniany obraz to wysmakowana kolorystycznie kompozycja, która, pomimo silnej stylizacji, czytelnie przedstawia architekturę cerkwi. Wyrysowane linie diagonalne oraz geometryczne, walorowane w odcieniach czerwieni i oranżu elementy wprowadzają do obrazu znamienny dla sztuki Jerzego Nowosielskiego pulsacyjny rytm, stanowiący prawdziwą ucztę dla oka. Rytm ten i rodzaj obecnej w malarstwie artysty poświaty (uwidaczniającej się również w żółto-czerwonej bordiurze) nadaje przedstawieniu wymiar metafizyczny – odbiorca dzieła czuje, że ma do czynienia ze świątynią, monumentalną budowlą, która kryje w sobie światło.