52. Aukcja Dzieł Sztuki (24 III 2026)

Prezentowany obraz, o autorskim tytule "List do domu", powstał w roku 1944, a więc po wybuchu II wojny światowej, w wyniku której Hofmanowie - wcześniej mocno zaangażowani w pomoc czeskim uchodźcom - zostali narażeni na duże niebezpieczeństwo, co zmusiło ich do opuszczenia kraju. Odbyli długą i trudną drogę przez Tarnopol, Oranki, Moskwę, Odessę i Stambuł, docierając ostatecznie do Palestyny. W 1943 roku osiedli w Jerozolimie. Jesienią i zimą, na przełomie lat 1944 i 1945, przebywali w Nazarecie, gdzie powstał oferowany obraz o alegorycznej wymowie.

Praca ukazuje dwie postacie reprezentujące odmienne światy - ziemski i mityczny. Pierwszy z nich uosabia młody polski żołnierz, który w skupieniu pisze list do domu rodzinnego. Wyraz jego twarzy zdradza pełną koncentrację na wykonywanej czynności – przepełnionej emocjami, a zarazem podejmowanej w pośpiechu. Kartkę opiera na walizce wspartej na tobołku, pełniącej zarazem funkcję prowizorycznego siedziska. Zdaje się nie dostrzegać fantastycznej, półnagiej postaci o uskrzydlonej głowie i orientalnej przepasce, która przyklęknęła obok niego. Postać ta, z pełnym zaangażowaniem, spokojem i troską, przygląda się jego pracy, trzymając w dłoni symboliczną laskę zwieńczoną orzełkiem - znakiem utęsknionej ojczyzny.

Obie figury osadzone zostały w pełnym pustki, przesyconym słońcem, suchym krajobrazie. Chłodne odcienie błękitu nieba i zieleni wojskowego munduru równoważą ciepłe barwy - żółcie, czerwienie oraz karnacje bohaterów. Ich skulone sylwetki korespondują ze sobą, budując kompozycyjną równowagę i kierując uwagę ku centrum obrazu, gdzie znajdują się jego najważniejsze elementy - tytułowy list oraz Orzeł Biały.

Prezentowany w katalogu portret przedstawia młodą kobietę. Został namalowany w marcu 1934 roku w typie B + E, co świadczy o tym, że jest to swoiste połączenie obiektywnego, realistycznego wizerunku z autorską interpretacją psychologiczną modelki. Przy wykonywaniu pracy Witkacy pozostawał bez wpływu środków odurzających i nikotyny, o czym świadczy umieszczony w lewym dolnym narożniku opis: "NP Nπ".
Sportretowana ma szlachetne rysy twarzy, modnie ufryzowane włosy, duże - typowe dla twórczości Witkacego - oczy oraz podkreślone czerwienią pełne usta. Ubrana jest w elegancką bluzkę, za nią roztacza się skomponowana z odcieni błękitu i fioletu oraz czerni aura.

Z listów Stanisława Ignacego Witkiewicza do żony wiadomo, że marzec 1934 roku był pracowitym okresem w życiu malarza - portrecisty. Jak sam pisze 12 marca z Zakopanego: "Jestem już b. zmęczony i dlatego mało piszę. 2 seanse dziennie [...]" i dwa dni później "Rysuję dalej i piszę [...]. Jestem w dobrej formie do pracy.", ale 20 marca odnotuje już, że "[...] portrety zelżały" *. Co więcej, oferowany portret powstał w czasie ważnym dla Witkacego, gdyż w marcu 1934 roku artysta ukończył pracę nad dramatem "Szewcy", który jest jednym z najbardziej cenionych utworów literackich tego autora.

"Portret kobiecy" (1934) z katalogu 52. Aukcji Dzieł Sztuki, abstrahując już od jego kontekstu historycznego, jest w pełni reprezentatywnym przykładem malarstwa portretowego Stanisława Ignacego Witkiewicza i stanowi dowód jego talentu.

* Cyt. za: "S. I. Witkiewicz, Listy do żony (1932-1935)", oprac. J. Degler, Warszawa 2010, s. 201, 202, 203.

Na filmie widoczne są wybitne osobistości polityki, armii i duchowieństwa, wśród których wymienić można prezydenta Ignacego Mościckiego, prowadzącego wdowę, Aleksandrę Piłsudską, generała Edwarda Śmigłego-Rydza, biskupa polowego WP Józefa Gawlinę czy przybyłych z Francji marszałka Philippe’a Pétaina oraz ministra Pierre’a Lavala. Autor uchwycił również takie szczegóły jak niesione na poduszkach odznaczenia Marszałka czy nakrytą kirem klacz - córkę słynnej Kasztanki.

Oferowana taśma jest obiektem unikatowym, o niebywałej wartości historycznej. Warto zwrócić uwagę na jakość nagrania i jego dobry stan zachowania.

Wykonana w latach 20. ubiegłego stulecia praca, prezentowana w 1937 roku na wystawie pośmiertnej artysty w krakowskim Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, ukazuje fragment wnętrza dawnego kościoła franciszkanów (obecnie Wniebowzięcia NMP) w Toruniu.
Praca zachwyca dekoracyjnością plamy barwnej oraz linii, które pod wpływem doświadczeń zetknięcia ze wschodnią sztuką drzeworytu stały się w twórczości Leona Wyczółkowskiego jednym z głównych środków artystycznego wyrazu. Prezentowany widok wnętrza sakralnego pozostaje świadectwem biegłości artysty w swobodnym operowaniu zarówno pędzlem, jak i pastelem, łącząc malarskie i rysunkowe środki wyrazu w spójną całość, oddającą nastrój sakralnego wnętrza wypełnionego ciepłym światłem wpadającym przez monumentalne otwory okienne.
Niedoprecyzowane w pełni elementy architektury pozwalają skupić uwagę widza na punktach szczególnie dekoracyjnych, których kolor i forma stanowiły punkt wyjścia fascynacji artysty zabytkowym wnętrzem. Należą do nich ornamentalnie zdobiony prospekt organowy, wielobarwne witraże oraz - jedynie pobieżnie zaznaczony - majaczący w oddali złocony ołtarz główny. Uwagę artysty przyciągnęła także rytmiczna organizacja przestrzeni: monumentalne filary i drewniane ławki, a także żebra sklepienne, stanowiące konstrukcyjny szkielet zjawiskowych, średniowiecznych sklepień. Mistrzowsko odnotowana barwność i wrażeniowość widoku, przy jednoczesnym ograniczeniu szczegółu na rzecz spotęgowanej dekoracyjności, podkreślają to, co najistotniejsze: uchwycenie nastroju i chwili.

Obraz "Wiatr", powstały w tym właśnie okresie, nawiązuje do motywu wielokrotnie podejmowanego przez artystę zarówno w malarstwie, jak i rzeźbie. Przedstawia on wiejską dziewczynę, która, idąc pod wiatr, stawia opór sile żywiołu. Pastelowa, jasna kolorystyka połączona ze szkicowym, impresjonistycznym ujęciem tematu, nadaje kompozycji swobody i zdradza biegłość artysty w uchwyceniu ludzkiej figury w ruchu
W dziele tym ujawnia się rzeźbiarskie spojrzenie Wacława Szymanowskiego na formę. Kompozycja zachwyca prostotą ujęcia oraz wyraźnie zaznaczoną przestrzennością przedstawienia postaci ludzkiej, wysuniętej na pierwszy plan i dominującej nad dalszymi partiami obrazu. Szkicowo potraktowany pejzaż stanowi jedynie uzupełnienie sceny, potęgując odczucie działania żywiołu. Sugestywność przedstawienia budują skłębione chmury oraz uginające się pod wiatrem korony drzew. Ekspresja postaci, widoczna zarówno w napięciu ciała, jak i wyrazie twarzy, oddaje wysiłek i dynamikę ruchu.

Oferowana praca stanowi portret młodej kobiety na tle rozświetlonego słońcem pejzażu i drewnianej chaty. Dziewczyna ubrana jest w tradycyjny strój huculski z białą koszulą ozdobioną czerwonym haftem, na który narzucony został skórzany keptar. Głowę góralki otula wielobarwna chusta.
W obrazie Władysława Jarockiego zachwyca dbałość o szczegół, prawda nasyconego kolorem krajobrazu i znakomicie ujęty światłocień.

W oferowanej pracy na pierwszym planie Teodor Axentowicz ujął młodą kobietę i dziewczynkę w charakterystycznych dla Hucułów zimowych strojach. Postać po prawej trzyma w ręku świecę, dziecko natomiast niesie znany z innych obrazów artysty zielony dzbanek, który po ceremonii posłuży do nabrania poświęconej wody. W tle widnieje zimowy, górzysty krajobraz i drewniana architektura cerkwi.
Obraz jest godny zauważenia nie tylko pod względem jakości artystycznej i tematu, ale również z uwagi na kwestie formalne. Przy pracy Teodor Axentowicz zastosował mieszaną technikę, uzyskując, przez połączenie pastelu z akwarelą, głębię koloru i zróżnicowaną fakturę. Dosyć rzadkim na tle twórczości artysty jest portretowe właściwie, bliskie przedstawienie dwóch postaci żeńskich na pierwszym planie - zwykle w dziełach Teodora Axentowicza zobaczymy dojrzałego mężczyznę z chłopcem lub dziewczynką. Obraz jest zbudowany w oparciu o wąską, chłodną gamę barwną ze skupiającymi wzrok widza na twarzach przestawionych Hucułek akcentami kolorystycznymi w nakrywających ich głowy chustach. Szczególną uwagę należy zwrócić na czerwonawą chustę młodej kobiety - w kresce oddającej wzór wyczuwalna jest finezja mistrzowskiej ręki Teodora Axentowicza.

Prezentowana rzeźba "Pan i nimfa" jest dziełem Zygmunta Langmana, uznanego rzeźbiarza specjalizującego się w sztuce monumentalnej, którego realizacje mogą być znane publiczności m.in. z bramy głównej Uniwersytetu Warszawskiego. Artysta zajmował się jednak również rzeźbą o kameralnych rozmiarach, czego znakomity przykład stanowi oferowany brąz.
Rzeźba przedstawia greckiego bożka Pana (mężczyznę z rogami, ogonem i nogami kozła, hybrydę przypominającą fauna) obejmującego w namiętnym uścisku wyrywającą się postać nagiej nimfy. Bóstwo ma na głowie wieniec z winorośli, pod jego nogami widnieje laska i instrument muzyczny, zwany fletnią Pana.
Scena jest niezwykle dynamiczna, odwołuje się do klasycznych wzorców antyku i manieryzmu, ukazana została w konwencji figura serpentinata, z mocnym wygięciem ciała kobiety. Erotyczny charakter sceny nie dziwi, Pan już w czasach starożytnych bywał przedstawiany w podobnych, nie zawsze tak oczywistych kontekstach, często z młodzieńcami (np. Dafnisem) i hermafrodytami.

Prezentowana rzeźba powstała w 2007 roku i została wykonana przez artystkę z ciętej, a następnie giętej blachy o złotawym odcieniu. Postać słonia została uproszczona i sprowadzona do prostych kształtów geometrycznych. Brak obciążającej optycznie figurę podstawy podkreśla jeszcze ujmujący minimalizm rzeźby.
Słoń, którego figury w kulturze traktowane są jako symbole szczęścia i mądrości, został niegdyś podarowany przez Magdalenę Abakanowicz jako prezent dla bliskiej jej osoby. Świadczy to poniekąd o emocjonalnym, ciepłym podejściu artystki do tego cyklu.

Ewenementem jest autorska, złożona na analogiczny kształt słonia karta, zawierające odręczną dedykację i podpis Magdaleny Abakanowicz.

Oferowana na aukcji "Biała katedra" (łac. Cathedra alba) to dzieło, które zatrzymuje wzrok widza zarówno imponującym formatem, jak i potęgą wyrazu paradoksalnie prostej kompozycji. Obraz jest statyczny, przedstawia frontalnie postać kobiety ubranej w jasną suknię, z głową i szyją szczelnie nakrytymi chustą, z dekoracyjnie marszczonym, długim, białym welonem. Przed postacią znajduje się bukiet jasnych kwiatów, złączony zawiązaną w kokardę wstążką.
Sztuka Michała Świdra zawsze zawiera w sobie głębsze znaczenie i poetycką symbolikę. Kobieta - tytułowa biała katedra, przez strój i powagę pozy kojarzy się z panną młodą, a ta znowuż stanowi symbol czystości i niewinności. Przymioty te zdają się być zatem właściwą treścią obrazu.

Warto wspomnieć, że dzieła Michała Świdra rzadko pojawiają się na rynku, przez co stanowią za każdym razem ciekawą okazję kolekcjonerską.