53. Aukcja Dzieł Sztuki (28 IV 2026)

Obraz stanowi reprezentacyjny, półpostaciowy portret oficera armii Austro-Węgier, pełniącego w służbie zawód lekarza pułkowego (Regimentsarzt). O randze żołnierza świadczy jego mundur oraz patki kołnierzowe. Na lewej piersi mężczyzny widnieją trzy odznaczenia wojskowe, stanowiące kolejno Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Sił Zbrojnych i Żandarmerii, Krzyż Jubileuszowy Wojskowy oraz Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912-1913. Elementy te oddane zostały przez artystę z należytą starannością, dzięki której są identyfikowalne.
Wizerunek ujęty został w pejzażu, o obniżonej linii horyzontu, przez co za modelem rozciąga się właściwie jedynie szary błękit nieba. Jak to w portrecie - na szczególną uwagę zasługuje fizjonomia mężczyzny, a w szczególności jego imponujące, długie, podkręcone do góry wąsy - iście wspaniały znak epoki i panującej ówcześnie mody.

W prezentowanej pracy próżno szukać przesyconej światłem, zróżnicowanej kolorystyki obrazów Rychter-Janowskiej. Praca stanowi bowiem świadectwo starożytnej historii. Niewątpliwym źródłem inspiracji dla namalowania obrazu było bowiem odwiedzenie antycznego miasta Syrakuzy we wschodniej części Sycylii. Zgodnie z autorskim tytułem dzieła, przedstawia ono starożytną grecką ulicę, w późniejszym okresie określaną jako Via dei Sepolcri. Charakteryzują ją wysokie skaliste ściany, w których wydrążono komory grobowe. Ulica prowadzi przechodniów w górę, zakręca najpierw w stronę zachodnią, później zakrzywia się na północ. Przypuszcza się, że była ona jednym z ważnych szlaków prowadzących do greckiego amfiteatru i tym samym drogą sławy, upamiętniającą kult zmarłych bohaterów. Tajemniczość odwiedzonego miejsca artystka utrwaliła z przewagą barw chłodnych, głównie zieleni i błękitów. Sztafaż stanowi milczący pochód postaci ludzkich, odzianych w antyczne długie szaty w kolorach fioletu, jasnych i ciemnych zieleni oraz niebieskości. Uchwycenie zachodzącego słońca, rzucającego blaski i cienie na monumentalne kamienne ściany, dodaje przedstawieniu mistycznego i podniosłego charakteru.

Temat wzgórza wawelskiego Leon Wyczółkowski podejmował w swojej twórczości wielokrotnie, realizując zarówno cykle poświęcone zabytkom katedralnego skarbca i sarkofagom, jak i liczne przedstawienia malarskie oraz graficzne, utrwalające panoramę wzgórza, katedrę i dziedziniec arkadowy.

Oferowane przedstawienie wykonane kredką, tuszem i ołówkiem na papierze, ukazuje najwyższy poziom renesansowych wawelskich krużganków, widzianych z poziomu zamku. Artysta wyraźnie zaakcentował odrębność tej kondygnacji względem niższych partii architektonicznych. Szczególnie wyeksponowane zostały smukłe, wydłużone kolumny, pozbawione arkad i bezpośrednio podtrzymujące prosty okap dachu wieńczącego zabudowę królewskiej rezydencji. Ich proporcje i rytm nadają kompozycji lekkości, wprowadzając zarazem wyraźne wertykalne napięcie. Uwagę przyciąga biegnący pod okapem malowany fryz o charakterze ornamentalno-figuralnym. Leon Wyczółkowski ujął go syntetycznie, ograniczając się do zaznaczenia jego obecności i podstawowych relacji barwnych - beżów, błękitów i czerwieni. Dopełnieniem kompozycji są trójdzielne otwory okienne, otwierające reprezentacyjne komnaty królewskie na przestrzeń krużganków i dziedzińca, co podkreśla zarówno funkcjonalny, jak i reprezentacyjny charakter przedstawionego fragmentu rezydencji.

Prezentowana w katalogu aukcyjnym kompozycja, ukazująca wyjście pasterzy ze stadami owiec na górskie hale, musiała powstać w stosunkowo wczesnym okresie twórczości Eugeniusza Eibischa. Oferowany obraz cechuje syntetyzacja i kubizacja form. Wyrazisty sposób ukształtowania bryły oraz powtarzalność elementów nadaje kompozycji rymu i harmonii. Pracę wyróżnia ciężki, gęsty koloryt oraz silne kontrasty walorowe. Farba nadkładana jest jeszcze stosunkowo cienko, bez charakterystycznej dla późniejszego okresu twórczości artysty rozbudowanej, impastowej faktury.
Szczególną uwagę warto zwrócić na charakter sygnatury, w której swoje nazwisko artysta zapisał w spolszczonej formie przy użyciu liter "j" i "sz", analogicznie jak w pracach z lat 20., takich jak "Martwa natura ze szklanką" (1923) ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, "Portret kobiety" (ok. 1920-1923) z Muzeum Okręgowego w Toruniu czy "Matka z dziećmi" (1923) z Muzeum Narodowego w Lublinie.