XXXV Aukcja Dzieł Sztuki (28 II 2024)

OPIS PRACY:
W twórczości Sotera Augusta Jaxa-Małachowskiego widoki znad Bałtyku należą do najczęściej występujących motywów. Artysta chętnie ukazywał morskie fale czy pozostawione na brzegu łodzie, które stawały się często głównymi bohaterami pozbawionych sztafażu kompozycji.
Prezentowany obraz przedstawia basen portu z zacumowanymi łodziami. Widoczne oznaczenie jednej z nich oraz napis na skrzyni leżącej na piaszczystej plaży mogą wskazywać, że ukazane miejsce to port rybacki na Półwyspie Helskim, który w okresie dwudziestolecia międzywojennego był największą polską bazą rybołówstwa.
Na horyzontalną kompozycję składa się kilka głównych elementów krajobrazu: wybrzeże na pierwszym planie, fragment basenu portowego w centralnej części, falochron w tle i górująca nad całością partia nieba. Soter Jaxa-Małachowski w znamienny dla siebie sposób ukazał marynistyczny pejzaż, w którym jasny błękit wody i nieba łączą się z ciepłą barwą piaszczystej plaży, drewnianych łodzi oraz zabudowań technicznych. Obraz jest przepełniony blaskiem słońca, co sugeruje silny światłocień i niebieskawe cienie przedmiotów.

OPIS PRACY:
Obrazy Bronisławy Rychter-Janowskiej ukazują sięgające okresu romantyzmu budynki i wnętrza. Artystka przedstawiała je w iście sielankowej aurze, która wzmacniała nostalgiczną wymowę tych kompozycji. Malarka w swoich pracach ukazywała świat polskiego ziemiaństwa, który już za jej życia nieuchronnie odchodził do przeszłości.
W prezentowanej pracy artystka przedstawiła rozległy salon urządzony w stylu biedermeier, który szczególnie silnie oddziaływał na architekturę wnętrz i był obecny w Europie w 1 połowie XIX wieku. Na obrazie zostały zawarte charakterystyczne elementy tego stylu, takie jak elegancka serwantka z porcelaną i szkłem, krzesła z oparciem w typie wachlarza, sofa o falistych kształtach i nieodzowny w tego rodzaju wnętrzach - sekretarzyk. Kwiatowa tapeta na ścianach i drewniany parkiet również należą do typowo biedermeierowskich rozwiązań. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że ukazane wnętrze jest w swoim charakterze w pełni XIX-wieczne.
Przy sekretarzyku została ukazana siedząca tyłem do odbiorcy postać kobiety ubranej w białą muślinową suknię z gorsetem. Moda na ten typ ubioru była obecna właśnie w okresie występowania w Europie Środkowej biedermeieru. Tym samym Bronisława Rychter-Janowska w prezentowanym obrazie powstałym ok. 1932 roku (o czym świadczy metka SDS K. Wojciechowskiego na odwrocie, sytuując rok 1932 jako terminus ante quem), przedstawiła rzeczywistość z minionego wieku.
Obraz został namalowany z wielką dbałością o detale i znamienną dla twórczości artystki wrażliwością na światło i barwę. Kompozycja jest starannie rozplanowana, a światłocień nadaje całości ciepły nastrój słonecznego dnia spędzanego w domowym zaciszu. Wyróżniającym się wizualnie zabiegiem formalnym jest impastowo potraktowane wpadające przez przysłonięte okno światło, które wyraźnie odcina się od delikatnie przygaszonych barw całego otoczenia.
Praca "W saloniku" stanowi reprezentatywny przykład malarstwa Bronisławy Rychter-Janowskiej, w którym biegłość warsztatowa łączy się z wrażliwością na aspekty kolorystyczne. W tego typu kompozycjach artystka za pomocą przedmiotów i samego otoczenia opowiadała historię i to przy użyciu właśnie tych elementów budowała nastrój i wymowę całości.

OPIS PRACY:
Obraz wpisuje się w główny nurt malarstwa Bronisławy Rychter-Janowskiej związany z przedstawieniami ziemiańskich dworów i ich wnętrz. Obrazy autorstwa tej polskiej malarki kryją w sobie romantyczny nastrój tęsknoty za minionymi czasami. Dekoracyjny charakter kompozycji wpływa z kolei na dużą popularność prac artystki wśród kolekcjonerów sztuki.
Oferowany obraz przedstawia wnętrze polskiego dworku. Na pierwszym planie znajduje się urządzony stylowymi meblami salonik, za którego otwartymi drzwiami widnieje kolejne pomieszczenie z konsolką, lustrem i lampą o okrągłym kloszu. Ściany pomieszczeń i brązowy parkiet są utrzymane w jasnych, ciepłych tonacjach, co wpływa na nastrój spokoju i swoistego zatrzymania w czasie. Najbardziej intensywnym akcentem kolorystycznym całości jest promień światła padający na parkiet po lewej stronie pola obrazowego.
Uwagę zwracają jednak przede wszystkim liczne portrety na ścianach, które należą do repertuaru motywów wielokrotnie wykorzystywanych przez Bronisławę Rychter-Janowską. W prezentowanej pracy, poza typowymi popiersiowymi wizerunkami ziemiaństwa, nad sofą został ukazany duży portret mężczyzny w czerwonym stroju sarmackim – żupanie, kontuszu i pasie kontuszowym. Mężczyzna jedną z rąk ma opartą na biodrze, w drugiej trzyma buławę. Ten typ przedstawienia przywodzi skojarzenia ze staropolskimi reprezentacyjnymi portretami hetmanów.
Obraz "Wnętrze dworku z portretem sarmackim" został namalowany z dużą dbałością o detale, z wykorzystaniem impastów. Całość zaskakuje złożonymi zabiegami światłocieniowymi, na które składają się subtelne cienie rzucane przez meble i ramy obrazów, jak również odbicia na wypolerowanym parkiecie. Kolorystycznie obraz jest zharmonizowany i niezwykle przemyślany, na co wskazuje złożoność zestawień szlachetnych odcieni barw i liczne bliki.

OPIS PRACY:
Alfons Karpiński w swoim malarstwie wielokrotnie powracał do pełnych kwiatów martwych natur. Oferowany obraz przedstawia bukiety cynii ułożone w trzech niskich wazonach. Wielobarwne kwiaty wyraźnie odcinają się od niemal jednolitego, subtelnego tła beżowej ściany i brązowego stolika, na którym postawiono kwietną kompozycję. Przedstawienie zbudowane zostało w oparciu o kontrasty kwiatów jasnych, fioletowobiałych z intensywnymi barwami tych czerwono-pomarańczowych. Artysta znakomicie oddał przestrzenność i fakturę wielopłatkowych koszyczków kwiatów, zestawiając je z gładką, szkliwioną powierzchnią obłych i kulistych wazonów.
Warto zaznaczyć, że ten niezwykle dekoracyjny obraz wyróżnia się w kontekście najbardziej znanych motywów w twórczości Alfonsa Karpińskiego. Choć składa się on z powtarzającego się w pracach malarza elementu bukietu cynii w wazonie, tutaj kompozycja jest niemalże w całości wypełniona kwiatami, nie pozostawiono miejsca na dodatkowe przedmioty (takie jak zegary, filiżanki czy porcelanowe figurki), a nawet na pustą przestrzeń. Dodatkowo dzieło jest datowane przez autora, co nie jest wcale częste w jego sztuce. Cechy te wpływają na wyjątkowość powstałego w XX-leciu międzywojennym obrazu "Cynie" (1927) i czynią z niego rzadki obiekt o dużym znaczeniu kolekcjonerskim.

Na temat wrażenia, jakie wywarły na nim zimowe krajobrazy Polesia Julian Fałat zanotował między innymi:
"Drzewa oszronione jak lodowate skały, potworne i dziwaczne przy pojawiającem się już blednieniu nieba, ciągną moje oczy i podniecają wyobraźnię. Wśród zupełnej ciszy słychać tylko świdrujący uszy jęk dzwonka przy sankach".
"A Polesie, to morze nietkniętych skarbów dla pejzażysty! [...] Śmiało można powiedzieć, że na całym świecie — poza Japonią — niema ludu, któryby w łonie swem ukrywał takie nieprzebrane skarby dla sztuki."
[Cyt. za: J. Fałat, Pamiętniki, Warszawa 1935, s. 142-143, 207.]

OPIS PRACY:
Wiele miejsca w malarstwie Teodora Axentowicza zajmowała tematyka huculska. W pracach podejmujących ten motyw artysta najczęściej ukazywał w ujęciu portretowym Hucułów na tle pokrytego śniegiem wycinka szkicowo zaznaczonego pejzażu.
W prezentowanym obrazie dostrzegalna jest finezja Teodora Axentowicza w ukazywaniu światłocienia i subtelność, z którą przy zawężonej gamie barwnej oddawał poszczególne tonacje kolorystyczne ożywiając całość w tym przypadku czerwonawym akcentem chusty na głowie dziewczynki i haftów na jej ciemnym okryciu. Niezwykle istotnym i powszechnie stosowanym przez artystę zabiegiem było wykorzystywanie barwy podłoża do budowania kompozycji - tutaj jasnobrązowy kolor papieru delikatnie prześwituje w dolnych partiach ukazujących śnieg, wpływając tym samym na głębię przedstawienia, z kolei w górnej części pola obrazowego stanowi delikatne tło dla ledwie naszkicowanego krajobrazu z zaznaczonymi sylwetami huculskich chat. Znamienna dla Teodora Axentowicza płynna i ekspresyjna zarazem linia, za pomocą której nakreślono sylwetkę postaci i pejzaż w tle, potęguje nastrój melancholii i zawieszenia w czasie.
Warto podkreślić trafność, z jaką malarz oddał charakter klimatu Huculszczyzny, a także cechy charakterystyczne fizjonomii i stroju jej mieszkanki.

OPIS PRACY:
Jan Matejko w swojej twórczości artystycznej przykładał wielką wagę do szkicowych studiów. Malarz przez całe życie tworzył zbiór przedstawień postaci, miejsc i atrybutów, które składały się na tzw. "Skarbczyk", stanowiący dla niego źródło inspiracji i pomoc przy tworzeniu kompozycji olejnych.
Prezentowana praca jest ołówkowym studium głowy postaci. W tym portretowym ujęciu Jan Matejko przedstawił dojrzałego mężczyznę o wydatnym czole, krzaczastych brwiach, długich gęstych wąsach i sięgających ramion włosach. Głęboko osadzone oczy, zmarszczone brwi i mocno wysunięty do przodu podbródek sprawiają, że postać epatuje potęgą, pewnością siebie i swoistą dostojnością. W analogiczny sposób artysta ukazywał króla Władysława Łokietka - być może oferowany rysunek stanowił szkic do wizerunku władcy.
Artysta swoje liczne studia postaci opierał najczęściej na rysunkach z pozującego modela (rzadziej z innego dzieła sztuki – jak np. w przypadku nagrobka Kazimierza Wielkiego), dzięki czemu przedstawienia jego autorstwa cechuje duża doza indywidualizmu.
Oferowany portret zawiera w sobie elementy formalne charakterystyczne dla szkicowych prac Jana Matejki: swobodną i ekspresyjną, silną linię i oszczędny, ale jakże trafny, wielokierunkowy szrafunek. Ponadto w pracy wyraźnie dostrzegalna jest niezwykła precyzja w ukazaniu fizjonomii mężczyzny.

OPIS PRACY:
Prezentowana rzeźba przedstawia skrzydlatą postać anioła, z uabstrakcyjnioną głową w kształcie ostrosłupa i ażurowym tułowiem z centralnie umieszczonym otworem. Figura od pasa w dół została okryta swobodnie drapowaną szatą. Sylwetka postaci jest w swoim charakterze niezwykle delikatna i androgyniczna.
Anioły niejednokrotnie powracały w twórczości Salvadora Dalego. Artysta jest autorem wielu rzeźbiarskich, ale także i dwuwymiarowych kompozycji, w których w twórczy sposób przetwarzał ten motyw. Praca "Surrealistyczny anioł" może być odczytywana z jednej strony jako artystyczna gra Salvadora Dalego z takimi przedstawieniami jak słynna antyczna rzeźba "Nike z Samotraki", z drugiej jednak ukazanie postaci z geometryczną trójkątną twarzą może być odczytywane jako nawiązanie do siły duchowej lub doskonałości, z kolei otwór w piersi można interpretować jako zabieg mający zachęcić odbiorcę do spojrzenia poza to, co materialne. Salvador Dali w oferowanej pracy zawarł w znamienny dla siebie sposób w pięknej, ale szokującej zarazem, formie wizualnej bogactwo treści.

OPIS PRACY:
Teodor Axentowicz żywo interesował się folklorem - poza licznymi scenami z życia Huculszczyzny ukazywał również mieszkańców podkrakowskich wsi. Chłopki ubrane w wielobarwne, skrzące stroje wielokrotnie powracały w jego pracach. W odróżnieniu od tematyki huculskiej w tego rodzaju obrazach dominuje bogactwo kolorów i witalność. Malarz z dużą precyzją przedstawiał ubiór postaci, tak inspirujący "chłopomańskich" młodopolskich artystów swoją ludową barwnością.
W obrazie "Krakowianka" widoczne są wspomniane wyżej cechy charakterystyczne. Ukazana na pierwszym planie młoda kobieta delikatnie podpiera dłonią krągłą twarz i patrzy pięknymi oczami wprost na odbiorcę. Intensywne i pewne siebie spojrzenie postaci wyróżnia portretowaną od innych tego typu przedstawień podkrakowskich kobiet i dziewczynek, których wzrok jest zwykle odwrócony (por. np."Portret dziewczyny w stroju krakowskim" i "Dziewczyna w wiejskiej chustce" ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie).
Ludowy portret ujęty został w jesiennej aurze, lewy górny narożnik kompozycji rozświetlają bowiem złoto-brązowe liście. Co ciekawe, takie fragmentaryczne zasugerowanie pejzażowego tła właśnie przez wyrysowanie jesiennych liści przewijało się w kobiecych portretach Teodora Axentowicza stanowiąc rozpoznawalny poniekąd motyw jego ouvre - jako inne przykłady takiego rozwiązania można przywołać takie dzieła artysty jak: "Kobieta z białą różą" (własność prywatna), "Portret czytającej" (MNK) czy "Jesień" (ok. 1910, własność prywatna).

OPIS PRACY:
Kobiece portrety autorstwa Teodora Axentowicza są znane każdemu miłośnikowi polskiego malarstwa fin de siècle’u i dwudziestolecia międzywojennego. Artysta wypracował indywidualny kanon kobiecego piękna, który do dzisiaj zachwyca wielu odbiorców.
Prezentowany obraz to wizerunek młodej kobiety. Popiersiowe ujęcie i jednolita barwa tła z delikatnie zaznaczonymi elementami zieleni łączą się w harmonijne i z pozoru łagodne w wyrazie przedstawienie. Jasna cera modelki, jej rude, spięte w luźny kok włosy, wąskie usta oraz duże, szeroko otwarte oczy i skierowany na wprost wzrok nadają portretowi pomnikowy, monumentalny charakter. Mimo pastelowej kolorystyki i delikatnej kobiecości obraz Teodora Axentowicza zawiera w sobie swego rodzaju nastrój tajemnicy i siłę zamkniętą w nieugiętym spojrzeniu sportretowanej. Sposób ukazania postaci przywodzi skojarzenia z motywem femme fatale, który był niezwykle popularny na przełomie XIX i XX wieku.

OPIS PRACY:
Wlastimil Hofman w okresie dwudziestolecia międzywojennego regularnie pojawiał się na meczach drużyny "Wisła". Zafascynowany piłką nożną artysta był wiernym kibicem tej krakowskiej drużyny i wielokrotnie przedstawiał piłkarzy "Wisły" – najbardziej znana jest praca z 1927 roku ukazująca cały skład i upamiętniająca wygraną Pucharu Polski w 1926 roku.
Prezentowany obraz ukazuje siedzącą postać Jana Reymana wspartego na jednej dłoni w geście zamyślenia. Mężczyzna jest ubrany w ciemną koszulę i marynarkę. Twarz o jasnej karnacji jest oświetlona z lewej strony i wyraźnie odcina się od otoczenia. Sportretowany ma nieobecne spojrzenie, a jego oczy są pełne blasku. W tle znajduje się fragment zakola Wisły i Wzgórze Wawelskie z sumarycznie zaznaczonymi wieżami zamku i katedry oraz basztami: Złodziejską i Sandomierską. Sposób ukazania postaci i znajdująca się za nią panorama tworzą reprezentacyjną w charakterze całość.
Jan Reyman (1902-1984) był piłkarzem "Wisły" i najmłodszym z braci Reymanów. W 1928 roku ukończył studia na Wydziale Filozoficznym UJ, gdzie jako główny przedmiot wybrał chemię. Był zawodnikiem "Wisły" w sezonach 1925-1928 i 1932-1934. Łączył on studia, a następnie karierę naukową z grą w zespole piłkarskim. Grał na pozycji łącznika lub napastnika i wykazywał się dużą skutecznością strzelecką. Po zakończeniu kariery sportowej wciąż uczestniczył w życiu "Wisły", zasiadając w zarządzie klubu i działając w Radzie Seniorów. Piłkarz wielokrotnie był przedstawiany przez Wlastimila Hofmana m.in. na wspominanym już grupowym wizerunku Wiślaków z 1927 roku, jak i wielkoformatowym portrecie dwóch piłkarzy ze zbiorów Towarzystwa Sportowego "Wisła" Kraków.
Omawiany obraz Wlastimila Hofmana pochodzi w 1934 roku tj. został namalowany w ostatnim sezonie, w którym Jan Reyman występował w barwach "Wisły". Rok powstania, zamyślony wyraz twarzy, jak i nastrój całości mogą wskazywać na to, że praca jest prezentem na zakończenie kariery sportowej. Dedykacja rozpoczynająca się od słów "Drogiemu Jasiowi..." sugeruje zażyłość pomiędzy Wlastimilem Hofmanem a Janem Reymanem.
Obraz wpisuje się w przedwojenny nurt twórczości Wlastimila Hofmana i jednocześnie należy do grupy prac związanych z ukochanym zespołem sportowym artysty. Obraz jest portretem psychologicznym jednostki, a interesująca kompozycja i zastosowane motywy ikonograficzne nadają całości metaforyczną wymowę.

*Wlastimil Hofman w towarzystwie żony i przyjaciół w przerwie przy pracy nad jednym z portretów Jana Reymana (lata 30.)
[Fot. dzięki uprzejmości Fundacji W. Hofmana]

*Wlastimil Hofman przy pracy nad jednym z portretów Jana Reymana (lata 30.)
[Fot. dzięki uprzejmości Fundacji W. Hofmana]

OPIS PRACY:
Henryk Rodakowski jest określany jako jeden z najlepszych polskich portrecistów drugiej połowy XIX wieku. Poza eleganckimi, reprezentacyjnymi, a często też pełnymi głębi psychologicznej przedstawieniami m.in. książąt, generałów, polityków i członków swojej rodziny, artysta tworzył obrazy o tematyce historycznej i pejzażowej. Jego dzieło ukazujące matkę malarza zostało w 1853 roku nagrodzone złotym medalem na Salonie paryskim, a Eugène Delacroix w swoim dzienniku napisał o pracy, że "widział prawdziwe arcydzieło".
Pośród stworzonych przez Henryka Rodakowskiego obrazów znalazły się także wizerunki zwierząt (psów, koni, wielbłądów). Najbardziej znanym tego typu przedstawieniem jest psi "Stróż" ze zbiorów Muzeum Sztuki w Łodzi.
Oferowany w katalogu aukcji obraz “Foksterier” (1862) ma charakter portretowy. Rasowy pies został ukazany w pozycji leżącej, na brązowym podłożu. Przedstawione z profilu zwierzę ma uniesioną głowę i czujnie patrzy w prawą stronę pola obrazowego. Biało-brązowa sylwetka szorstkowłosego foksteriera odcina się od jednolitej, oliwkowej barwy tła. Przestrzenność przedstawienia podsyca jeszcze znakomicie oddana nieregularna, impastowa faktura pofalowanej sierści psa, która została ukształtowana za pomocą krótkich pociągnięć pędzla i starannie opracowana pod względem światłocienia.
Henryk Rodakowski, wykorzystując tradycyjne konwencje malarstwa portretowego, ukazał subtelny, pełen wdzięku wizerunek "najlepszego przyjaciela człowieka".

Obraz w przeszłości został poddany konserwacji - widoczne ślady napraw płótna, pojedyncze ubytki malatury oraz uzupełnienia warstwy malarskiej (szczególnie przy górnej i dolnej krawędzi, w partii lewego dolnego narożnika oraz w środkowej górnej części kompozycji).

OPIS PRACY:
Władysław Leszczyński (1852-1916) tworzył w nurcie malarstwa historyczno-rodzajowego, dbając o realizm szczegółu. W jego obrazach widoczne są wpływy sztuki pierwszej połowy XIX wieku.
Oferowany obraz przedstawia wielopostaciową scenę dyplomatycznych rozmów przeprowadzanych na pustynnym stepie. Godna uwagi jest rodzajowa wielowątkowość pracy – chociaż główny temat kompozycji rozgrywa się w jej lewej dolnej części, gdzie odczytywany jest opatrzony pieczęcią dokument, w tle widnieje grupa dosiadających konie dostojników zajęta właściwie innymi dyskusjami. Po prawej stronie pierwszego planu znajdują się dwie postacie o śniadej cerze – jedna z nich, uzbrojona w łuk, przygląda się rokowaniom z wysokości wierzchu wielbłąda, druga natomiast siedzi na ziemi w towarzystwie odpoczywającego w tym momencie wielbłądziego wierzchowca. Wyróżniająca się męska postać w biało-czerwonym stroju, z wysokim buńczukiem w prawej ręce, usłyszawszy tętent kopyt odrywa natomiast wzrok od rokowań i spogląda w kierunku napływającej z oddali armii łuczników. Całość ma orientalny charakter, zachwyca różnorodnością fizjonomii ukazanych mężczyzn oraz bogactwem detalu strojów, broni, rzędów końskich i prezentowanych na dywanie jubilerskich dzieł złotnictwa.
Warto zaznaczyć, że obrazy Władysława Leszczyńskiego rzadko pojawiają się na rynku, każda więc praca jego autorstwa jest interesującym obiektem kolekcjonerskim.

Fragment opinii:
"Temat odwołujący się do epopei napoleońskiej, do której Wojciech Kossak powracał wielokrotnie, w latach od około 1888 do około 1928, realizują zarówno kompozycje budowane z fragmentów wydarzeń, jak i monumentalne oeuvre jakim była, wspólnie malowana z Julianem Fałatem, pokazana w 1896 roku, niestety pocięta w 1907 roku - panorama "Przejście przez Berezynę" [...]. Równocześnie Wojciech Kossak ilustrował temat odwrotu Napoleona spod Moskwy na samodzielnych kompozycjach ukazujących broniących się kirasjerów, szwoleżerów [...] czy też dramatyczne sceny z rozbitkami armii Napoleona [...].
Forma obrazu: charakterystyczna dla warsztatu malarskiego Wojciecha Kossaka, czyli realizm w odtwarzaniu postaci żołnierzy jak i koni,a także sposób potraktowania drugiego, zamglonego pasma lasu, którego sposób ujęcia wielokrotnie pojawia się w jego kompozycjach. [...] Dla malarstwa Wojciecha Kossaka charakterystyczny też był, widoczny na omawianym obrazie, warsztat malarski, oparty na szeroko, z rozmachem prowadzonym pędzlu i na jego szerokich pociągnięciach. [...]
Wyraźna jest zbieżność kompozycyjna omawianego obrazu ze znaną jedynie z reprodukcji "Potyczką u przeprawy w czasie odwrotu spod Moskwy" [...] (repr. K. Olszański, poz 144)."

OPIS PRACY:
W twórczości Wojciecha Kossaka dominowała tematyka ułańska. Artysta zafascynowany kawalerią tworzył liczne kompozycje ukazujące potyczki lub sceny rodzajowe z żołnierzami w towarzystwie koni. Podobnie jak jego ojciec, w swoim malarstwie odwoływał się do historii Polski. W okresie dwudziestolecia międzywojennego artysta w krakowskiej Kossakówce stworzył prężnie działającą pracownię, która odpowiadała na duże zainteresowanie jego malarstwem.
Oferowany obraz porusza motyw przeprawy ułana przez śnieżną zamieć. Przedstawiona na pierwszym planie postać mężczyzny z gniadym koniem u boku jest ukazana na tle mglistego, szaro-białego otoczenia. Zza zamieci jedynie po lewej stronie widnieje sylwetka wierzby. Żołnierz w zamyśleniu zmierza przed siebie. Jego idący pewnym krokiem koń z rozwianą grzywą jest wiernym i dostojnym towarzyszem wędrówki, mimo chłodu – o niskiej temperaturze świadczy para wydobywająca się z nozdrzy zwierzęcia.
Praca została namalowana w znamienny dla Wojciecha Kossaka sposób. Dynamiczne pociągnięcia pędzla wpływają na wrażeniowy charakter przedstawienia. Na uwagę zasługuje perfekcyjnie oddana anatomia konia, który stanowi kluczowy element całej kompozycji.

OPIS PRACY:
Napoleoński temat odwrotu spod Moskwy jest jednym z częstszych motywów militarnych poruszanych w twórczości Kossaków – zarówno Wojciecha, jak i jego syna, Jerzego.
W malarstwie Jerzego Kossaka, wśród zimowych przedstawień wizji Napoleona, pukających w okna kirasjerów, przekraczania przez wojska rzek czy odpoczynków wśród przysypanych śniegiem stogów, na pierwszy plan wybijają się stosunkowo niewielkie formatowo, cieszące się niegdyś najpewniej największą popularnością sceny z żołnierzem napoleońskim lub patrolem kroczącym w zamieci śnieżnej. Do tego typu przedstawień należy właśnie prezentowany obraz.
Praca przedstawia rannego, zziębniętego kirasjera wędrującego pieszo w towarzystwie zwierzęcych przyjaciół – konia i psa. Ujęcie psa decyduje o pewnej wyjątkowości kompozycji, gdyż stanowi on element stosunkowo rzadko pojawiający się w podobnych tematycznie pracach malowanych przez Jerzego Kossaka. Kompozycja obrazu jest zrównoważona – idącą, usytuowaną centralnie grupę postaci flankują wertykalne, statyczne sylwetki brzóz, dynamikę wprowadzają natomiast powiewające poły płaszcza żołnierza oraz lecące ptaki. Chłód zimnej bieli i szarości śniegu ocieplają róże i fiolety tła.
Obraz "Odwrót spod Moskwy - żołnierz z psem i koniem" jest trafnym przedstawieniem epizodu z historii Wielkiej Armii, oddaje atmosferę miejsca, a także niełatwą sytuację zmuszonego znosić trudy porażki żołnierza.

OPIS PRACY:
Obraz podejmuje popularny w malarstwie Adama Setkowicza motyw sań jadących po zasypanej śniegiem drodze. W centrum kompozycji znajdują się widoczne od tyłu duże drewniane sanie zaprzężone w parę koni. Podróżnikami są w tym przypadku mężczyzna i leżący u jego boku pies. Ubrana w kożuch postać jest obrócona tyłem w kierunku jazdy i patrzy w stronę widza – coś musiało zwrócić uwagę mężczyzny. Można mniemać, że jest to celowy zabieg artystyczny sytuujący odbiorcę w roli podróżnika kolejnych sań. W oddali, jakby za mgłą czy zamiecią sypiącego śniegu, znowuż widnieje parokonka.
Adam Setkowicz w znamienny dla siebie sposób ukazał zaprzęg w ruchu, w charakterystycznym dla swojej twórczości widoku od tyłu. Wspomniany już, widoczny w tle rozbielony zarys drugich sań, sprawia, że całe przedstawienie zyskało głębię. Obraz został osadzony w śnieżnobiałej scenerii wysokich zasp. Ukazany krajobraz stał się dla Adama Setkowicza polem do popisu w zakresie malarskiej wrażliwości na światło i kolor. Delikatne przejścia pomiędzy bielą, szarością i błękitem wpływają na charakter całości, który trafnie oddaje aurę mroźnego zimowego dnia.

OPIS PRACY:
Józef Chlebus był uczniem Teodora Axentowicza i Stanisława Kamockiego, ocenia się go jako wprawnego pejzażystę i portrecistę.
Prezentowana scena ukazuje tytułową wiejską chatę w otoczeniu bujnej roślinności. Przed bielonym budynkiem jest widoczna zmierzająca w stronę jego wejścia postać. Na drewnianym płocie otaczającym podwórze rozwieszone zostały wzorzyste materiały – części ubioru lub wyposażenia domu, których czerwień stanowi ocieplający całość akcent kolorystyczny. Idylliczny nastrój kompozycji został zbudowany za pomocą stonowanej gamy barwnej i miękkiego światłocienia. Wykorzystane przez artystę odcienie płynnie się przenikają, tworząc wibrującą i świetlistą całość.
Praca Józefa Chlebusa stanowi przedwojenny obraz polskiej wsi, w którym piękno przyrody jest integralnym elementem życia człowieka. Pod względem formalnym dzieło wpisuje się w kolorystyczny nurt polskiego malarstwa pejzażowego.

OPIS PRACY:
Iwan Trusz (1869-1941) jest uznawany za jednego z najwybitniejszych ukraińskich artystów impresjonistycznych. Artysta malował przede wszystkim pejzaże, wśród których wiele miejsca zajmują krymskie krajobrazy. Jego obrazy cechuje bogata faktura i nastrojowa kolorystyka.
Oferowana praca przedstawia tytułowe ruiny twierdzy w Bałakławie na Krymie. Majestatyczna sylwetka fortu od wieków zwracała uwagę wielu artystów i poetów, m.in. Adam Mickiewicz poświęcił tej budowli jeden ze swoich Sonetów krymskich, który zaczyna się od słów: "Te zamki, połamane w zwaliska bez ładu, | Zdobiły cię i strzegły, o niewdzięczny Krymie!". Na uwagę zasługuje również starożytna metryka tego miejsca - przypuszcza się, że wzmianki o tym miejscu znajdują się nawet w Odysei Homera.
Obraz prezentuje wysoką klasę artystyczną, a dzięki swojej malarskości, impresjonistycznej formie, a także znakomitym wyczuciu kolorystycznym i światłocieniowym posiada duże walory dekoracyjne.

OPIS PRACY:
Twórczość Feliksa Kazimierza Wygrzywalskiego przeważnie kojarzona jest z tematyką rodzajową związaną bądź z Bliskim Wschodem, bądź z pracą rybaków. W wyniku pobytu we Włoszech w jego malarstwie pojawiły się jednak również nastrojowe pejzaże morskie.
Prezentowany obraz ukazuje fragment skalistej zatoki nad Morzem Tyrreńskim w okolicach Salerno. Kompozycja jest wypełniona ostrym światłem słonecznym, które oddaje śródziemnomorski charakter krajobrazu. Gama barwna jest zdominowana przez jasne tonacje błękitu i zieleni, które odcinają się od rozbielonych odcieni beżu piasku i skał.
Krajobraz stał się dla artysty punktem wyjścia do ukazania wirtuozerii kolorystycznej oraz swojego kunsztu malarskiego. Feliks Kazimierz Wygrzywalski w widoku z Salerno w znamienny dla siebie, efektowny sposób przedstawił relacje pomiędzy światłem a barwą, tworząc obraz posiadający wysokie walory artystyczne i dekoracyjny charakter.

OPIS PRACY:
W dorobku Zbigniewa Pronaszki odnaleźć można wiele prac o charakterze pejzażowym, najczęściej ukazują one osadzone w letniej scenerii wiejskie krajobrazy. Warto zauważyć, że w pejzażach artysta chętnie wykorzystywał właśnie technikę akwareli.
Prezentowana praca przedstawia kościół przy klasztorze Karmelitów Bosych w Wadowicach, na co wskazują zarówno bryła budynku, jak i jej charakterystyczne otwory okienne. Widoki z Wadowic i okolic tego miasta wielokrotnie powracały w malarstwie Zbigniewa Pronaszki.
W oferowanej akwareli formistyczne podejście do formy łączy się z subtelną gamą kolorystyczną. Na duże plamy barwne nałożone zostały drobne pociągnięcia pędzla. Zabieg ten buduje głębię i wpływa na walory dekoracyjne kompozycji. Artysta w znamienny dla siebie sposób przetworzył istniejącą przestrzeń w poetycki i pełen wyciszenia lokalny krajobraz. 

OPIS PRACY:
Mieszko Jabłoński był działającym w Krakowie malarzem, który w swojej twórczości czerpał z doświadczeń koloryzmu. Praca przedstawia autoportret artysty, który z pędzlem w dłoni i zapaloną fajką w ustach spogląda w bogato oprawione w komunienkową inkrustowaną ramę lustro. Pierwszy plan jest wypełniony licznymi przedmiotami, wśród których znajdują się zapałki, kieliszek, karafka i bukiet kwiatów. W tle z kolei można dostrzec wielobarwne pomieszczenie. Na uwagę zasługuje zabieg polegający na ukazaniu na pierwszym planie dłoni artysty, która również jest widoczna w lustrzanym odbiciu.
Taki sposób budowania kompozycji był już obecny od czasów nowożytnych, kiedy to artyści ukazywali siebie wraz z lustrem, w którym było widoczny był ich wizerunek. Jednak typ autoportretu z lustrem, w którym odbija się wnętrze pracowni lub własnego domu zyskał szczególną popularność dopiero w 1 połowie XX wieku. Obraz Mieszka Jabłońskiego zarówno pod względem kompozycyjnym, jak i kolorystycznej maestrii wpisuje się w tendencje panujące w owym czasie w krakowskim środowisku artystycznym.

W prezentowanej pracy artysta zestawił ze sobą śmierć i życie, które ukazał za pomocą wizerunków zwierząt umiejscowionych w scenie rodzajowej. Na pierwszym planie został przedstawiony martwy królik, oprawiany przez pełnego spokoju i skupienia mężczyznę w ciemnym stroju. Czynność ta jest z kolei czujnie obserwowana przez żywe zwierzę, znajdujące się w drewnianej klatce usytuowanej po lewej stronie, na drugim planie kompozycji. W ten sposób Wlastimil Hofman przedstawił w swoisty sposób krąg życia, wskazał na nieuchronność śmierci, jak i również na zgodną z Pismem Świętym pozycję człowieka w świecie, który wedle biblijnych nakazów miał "czynić sobie ziemię poddaną" (Rdz 1, 28).

Obraz stanowi wariację na temat dzieła Stanisława Bohusza-Siestrzeńcewicza "Faun i gęsi" (1896), które stanowi znowuż kopię obrazu węgierskiego malarza Gyuli Benczúry (1844–1920) pt. "Nagy veszedelem" ("Wielkie niebezpieczeństwo"). W oryginale dziecko po lewej stronie miało postać fauna, broniącego towarzysza kopytem przed atakiem stada gęsi.

OPIS PRAC:
Władysław Skoczylas jest uznawany za twórcę polskiej nowoczesnej szkoły drzeworytu. Tej technice graficznej poświęcił większość swojej działalności artystycznej. Oferowane prace są związane z najchętniej poruszaną przez artystę tematyką góralską. To właśnie wokół tego motywu oscylują dwie bardzo znane teki graficzne Władysława Skoczylasa - Zbójnicka i Podhalańska.
Pierwsza praca w dynamicznym ujęciu przedstawia w bojowych pozach, gotowych do działania powstańców z Chochołowa. Centralnie umieszczonej grupie górali towarzyszy wyróżniająca się strojem postać uzbrojonego w szablę Janego Kantego Andrusikiewicza, przywódcy insurekcji pod Tatrami.
Drugi z drzeworytów ukazuje zbójników w trakcie powrotu z polowania. Na uwagę zasługuje szczegółowo przedstawiona roślinność, rzeźbiona drewniana kapliczka Chrystusa Frasobliwego oraz rozległy krajobraz w tle, pośród którego wznosi się majestatyczna sylwetka Zamku Orawskiego, służącego w XIX wieku jako więzienie dla tatrzańskich rozbójników. Tym samym jeszcze bardziej podkreślony został zawadiacki charakter pewnie kroczących przed siebie postaci mężczyzn.
Podstawowym środkiem wyrazu w prezentowanych pracach jest ciemna, mocna, ekspresyjna linia, którą Władysław Skoczylas w mistrzowski sposób dostosowywał i przekształcał do poszczególnych postaci i kształtów, budując odpowiednio nastrój dramaturgii, bądź uspokajając całość przedstawienia delikatnymi, horyzontalnymi kierunkami.

OPIS PRACY:
Nikifor był związany z Krynicą przez niemal całe swoje życie i to właśnie to miejsce – jego charakter, mieszkańcy i architektura, zdefiniowało jego twórczość oraz wpłynęło na podejmowane przez niego tematy.
Oferowana praca zawiera w sobie szereg charakterystycznych dla Nikifora środków formalnych, takich jak precyzyjny kontur, płaska plama i dekoracyjna wielobarwność. Obraz ukazuje wielokrotnie powracający w twórczości tego malarza motyw krynickiej drewnianej architektury na tle wyżynnego krajobrazu. Kompozycja jest rozbudowana i składa się z wykreślonej z dużą precyzją willi i towarzyszącej jej zabudowy. Przed budynkami znajduje się niewielki strumień lub fosa, nad którą przerzucono drewniane kładki. Artysta ukazał również słupy energetyczne tworzące ramę dla przestrzeni miasta, która wyraźnie się odcina od krajobrazu w tle. Piramidalne wzniesienia w oddali stopniowo stają się coraz wyższe i tworzą wrażenie głębi. Nad całością góruje ciemne niebo.
Na uwagę zasługuje również zastosowanie przez artystę farb olejnych, bardzo rzadko wykorzystywanych w jego twórczości.
Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia, należy wspomnieć, że praca "Krynica nocą" ze względu na nokturnowy charakter i złożoną technikę stanowi wyjątkowy przykład malarstwa Nikifora Krynickiego i można nazwać ją "białym krukiem" kolekcjonerskim.

OPIS PRACY:
Miejskie weduty z budowlą kościoła to jeden z najczęstszych tematów w cenionej sztuce Nikifora. Ukazanie wertykalnej sylwetki świątyni pozwalało wyznaczyć dominantę kompozycji i podporządkować pozostałe elementy jej pionowym kształtom, dawało też możliwości fantazjowania na temat szczegółu, w wyniku czego artysta mógł ukazywać najbardziej skomplikowane formy przetworzonej przez jego wyobraźnię dekoracji architektonicznej.
Nikifor Krynicki był uważnym obserwatorem otaczającej go rzeczywistości, ale jego twórczość nie stanowi próby bezbłędnego odwzorowania znanych mu miejsc. Znakomity umysł artysty czerpał jedynie inspirację z otoczenia, a ostateczne dzieło stanowiło fantazyjny wynik połączenia prawdy z wyobraźnią mistrza. Dobrym przykładem takiego stanu rzeczy jest oferowany gwasz "Kościół z rozetą", przedstawiający neogotycką w formie świątynię wznoszącą się pośród szeregu domów i charakterystycznej dla twórczości Nikifora alei drzew. Elementy i kształty architektury pozwalają rozpoznać pierwowzór, jaki stanowił kościół św. Józefa w Krakowie, dodatkową wskazówkę stanowi autorski opis wspominający właśnie o motywie krakowskim. Szczegóły kompozycji różnią się jednak od oryginału, by wymienić chociażby tylko tytułową rozetę, która zastąpiła ostrołukowe monumentalne okno fasady.
Prezentowana praca to niewątpliwie warte uwagi dzieło Nikifora świadczące o dużym artyzmie umysłu "Matejki z Krynicy".

OPIS PRACY:
Obraz przedstawia wielokrotnie podejmowany przez Nikifora Krynickiego motyw architektury świątynnej w otoczeniu krajobrazu. Artysta ukazał kościół na wzniesieniu, którego sylwetka góruje nad zespołem niewielkich drewnianych domów.
Kompozycja jest zbudowana za pomocą znajdujących się kolejno nad sobą poziomych rzędów. Regularne ciągi drzew, domów i chmur na niebie wpływają na wrażenie porządku i spokoju. W pracy precyzja linii łączy się z pewnie stawianą plamą barwną. Gama kolorystyczna jest delikatnie rozbielona, co wpływa na interesujący nastrój przedstawionego pejzażu.
Obraz może stanowić wzorcowy przykład twórczości Mistrza z Krynicy. Środki formalne i charakterystyczne motywy ikonograficzne w pracy łączą się w niepowtarzalną całość. Warto zwrócić uwagę, że w omawianym gwaszu dostrzec można inspiracje Nikifora kościołem św. Zofii w Bobowej, na co wskazuje obecność dzwonnicy przed świątynią, jak i forma oraz kształt budowli z charakterystyczną wieloboczną sygnaturką na dachu. Artysta jednak w twórczy sposób przetworzył architekturę, tworząc jednostkowy typ budowli. I to właśnie ta fantazyjność kompozycji autorstwa Nikifora wpływa na jego niegasnącą popularność jego twórczości wśród miłośników i kolekcjonerów sztuki.

OPIS PRACY:
Wiktor Zin, poza tym, że znakomicie rysował architekturę, był również świetnym pejzażystą. W swoich pracach o tematyce krajobrazowej najczęściej wykorzystywał pastel, rzadziej akwarelę, a niekiedy łączył techniki - jak w prezentowanym obrazie - by podkreślić pewne elementy. Tutaj artysta pociągnął gwaszem miejsca, w których warstwa śniegu miała być najgrubsza.
Oferowany wielkoformatowy obraz trafnie oddaje panoramę pola pokrytego pierwszym śniegiem, z widocznymi źdźbłami traw przebijającymi się przez tę delikatną pokrywę. Horyzontalny pejzaż z majaczącym w tle zagajnikiem i zarysami chat przecinają wertykalnie linie miedz oraz odciśnięty na świeżym śniegu ślad kół wozu. Warto zwrócić uwagę na wąską, działającą kojąco kolorystykę, zamkniętą właściwie w odcieniach błękitu, szarości i brązów, z mistrzowskim wykorzystaniem celowo prześwitującej między pastelem popielatej barwy papieru.
Obraz Wiktora Zina "Pierwszy śnieg" (1998) stanowi malarską formę poetyckiego zachwytu nad polskim pejzażem.

OPIS PRACY:
Franciszek Starowieyski, jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów współczesnych, czerpał inspiracje ze sztuki secesji i surrealizmu, wypracowując ostatecznie zindywidualizowany styl malarski. W oferowanej pracy artysta zastosował wielokrotnie powracający w jego twórczości motyw sylwetki kobiety o pełnych kształtach, której towarzyszy surrealistyczne hybrydalne stworzenie. Postać widziana jest od tyłu i znajduje się blisko hybrydy mającej tułów konia (z fragmentami nasuwającymi skojarzenia raczej z umięśnionym ciałem lwa) i ptasią czaszkę w miejscu głowy. Całość wywiera na widzu silne wrażenie będące swoistą mieszanką zachwytu i niepokoju. W kompozycji został również zawarty tak znamienny dla malarstwa Franciszka Starowieyskiego erotyzm, przejawiający się nie tylko w samym ukazaniu kobiety w akcie, ale także w spleceniu nóg postaci i hybrydy.
Obraz został wykonany za pomocą pewnych, energicznych, kotłujących się linii, które kształtują ekspresyjne sylwetki. Franciszek Starowieyski w tej swobodnej kompozycji zawarł szereg charakterystycznych dla swojego malarstwa środków - wyraźny kontur, zawężenie gamy barwnej do dwóch kontrastujących ze sobą kolorów, sugestywny światłocień, jak i skupienie się na pięknie ciała. Artysta antydatował swoje prace o 300 lat wstecz, w związku z czym pastel "Kobieta z hybrydą", który powstał na początku XXI wieku, został przez malarza opatrzony datą 1702.

OPIS PRACY:
Janusz Orbitowski był krakowskim malarzem-abstrakcjonistą, tworzył zwykle kompozycje geometryczne. Artysta jest szczególnie znany ze swoich fakturalnych, jasnych, monochromatycznych prac, jednak ma on w swoim dorobku również obrazy wielobarwne, które wskazują na wrażliwość malarza na zagadnienia kolorystyczne.  Prezentowana praca należy właśnie do tej drugiej grupy.
W obrazie "XXX" z 1982 roku Janusz Orbitowski wykreślił dwa kontrastujące ze sobą ciemne pola (szare i niebieskie), na których umieścił rzędy niewielkich prostokątów ukazujących stopniowe przechodzenie barw znajdujących się w tle pól do bieli. Kompozycja jest zbudowana w oparciu o linie diagonalnych, co wpływa na dynamizm całości.

Bożena Kowalska o cyklu "Kompozycji przestrzennych", do którego formuły Janusz Orbitowski powrócił poniekąd na przełomie lat 70. i 80.:
"Są to regularne, drobne struktury, ściśle wypełniające całą powierzchnię obrazu: kwadraty lub wydłużone prostokąty, wyznaczone i malowane z grawerską precyzją i czystością. Jedne z tych kompozycji bywają chromatyczne, inne achromatyczne, ale problem światła rozwiązywany w nich jest zawsze za pomocą budowania stref o różnych odcieniach lub różnym nasyceniu tej samej barwy, czy jest to czerwień, błękit, czy też szarość. Przy tym każdy podstawowy moduł kompozycyjny - mały kwadrat lub prostokąt - z zasady jest jednolity w kolorze. Obowiązuje go też, z siatki podziału wynikające, ścisłe ustawienie w pionie lub poziomie. Monotonnej, rytmicznej strukturze form modularnych przeciwstawiają się zmienne obszary nasilających się rozświetleń lub ściemnień [...]. Wykorzystane tu zjawisko irradiacji stwarza pozór wypukłości jednej formy romboidalnej lub eliptycznej, a nieuchwytność i złudność ślizgającego się po płaszczyźnie i emanującego z niej światła sprawia wrażenie ruchu."

[Cyt. za: Bożena Kowalska, Janusz Orbitowski. Poeta przestrzennych rytmów, Kraków 2022, s. 30-32.]

Kompozycja z tulipanami namalowana wtórnie przez Edwarda Dwurnika na jego autorskiej grafice "Zmory" z 1985 roku.

OPIS PRACY:
W malarstwie Witolda Pałki wielokrotnie powracały motywy z wieczornego życia towarzyskiego. Malarz szczególnie chętnie ukazywał pełne ludzi sale koncertowe i wnętrza kawiarni.
Oferowana praca przedstawia kameralną scenę rodzajową, w której do siedzącego samotnie przy stoliku, palącego papierosa gentlemana zmierza szykownie ubrana kelnerka z tacą na dłoni. Ukazane wnętrze jest monumentalne i przepełnione nastrojem szlachetnej elegancji. Kompozycja obrazu wpływa na jego teatralny charakter, który stawia odbiorcę w pozycji widza swoistego malarskiego spektaklu, w którym ukazana scena może stanowić pole do różnorodnych interpretacji.
Obraz jest utrzymany w charakterystycznej dla Witolda Pałki intensywnej tonacji barwnej, w której dominuje czerwień przełamana chłodem błękitu i zieleni. Praca jest namalowana z wykorzystaniem impastów, które wpływają na rozbudowaną fakturę i ekspresyjny charakter obrazu.

OPIS PRACY:
Wiktor Zin jest znany jako wielki popularyzator wiedzy o historii stuki, wytrawny rysownik, architekt i specjalista z zakresu ochrony zabytków. Artysta był zafascynowany polskim dziedzictwem, w związku z czym w jego pracach wielokrotnie pojawiały się wybitne dzieła sztuki i architektury.
Oferowany obraz przedstawia widok na fragment nawy południowej kościoła św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Krakowie, przy której znajduje się kaplica św. Moniki, do której prowadzi znowuż ukazane na pracy przeprowadzone nad ulicą kryte przejście. Kaplica do dzisiaj stanowi oratorium sióstr Augustianek, a ich dom zakonny znajduje się właśnie po drugiej stronie ulicy.
Przedstawiony przez Wiktora Zina fragment zabudowań krakowskiego Kazimierza należy do zespołu budynków będących jednym z najlepszych przykładów średniowiecznej architektury w Polsce. W prezentowanej pracy można dostrzec charakterystyczne elementy gotyckiej architektury, jak uskokowe przypory i ostrołukowe okna. Artysta potraktował wielowiekową architekturę w twórczy sposób, upraszczając i przetwarzając pewne elementy, w celu osiągnięcia ciekawej kompozycji i spójnej całości.
Łączący technikę gwaszu i tuszu obraz został wykreślony za pomocą pewnych pociągnięć, które zostały rozbudowane o subtelny światłocień. Monochromatyczny charakter całości dynamizują białe akcenty kolorystyczne wpływające na wrażenie głębi. Praca stanowi szczegółowe studium ważnego dla historii architektury miejsca na mapie Polski. Zarówno walory artystyczne, jak i szczegółowość oraz nastrojowość tego przedstawienia wpływają na jego wyjątkowość na tle innych dostępnych w ostatnim czasie na rynku sztuki prac Wiktora Zina.

Obraz reprodukowany w albumie Teresa Wallis-Joniak: malarstwo, katalog wystawy w Pałacu Sztuki TPSP w Krakowie, 5 listopada - 28 listopada 1999, Kraków 1999, poz. 48